تعرفه‌ گمرکی چیست و چگونه برای کالاهای ایرانی محاسبه می‌شود؟

آخرین بروزرسانی در: 1404/10/13

در دنیای تجارت بین‌الملل، یکی از مهم‌ترین مواردی که هر بازرگان و صادرکننده باید به خوبی بشناسد، تعرفه گمرکی کالا و ارتباط آن با HS Code کالا است. این تعرفه‌ها که بر پایه HS Code محاسبه می‌شوند، نقش کلیدی در تعیین هزینه‌ها و قیمت نهایی کالاهای صادراتی و وارداتی ایفا می‌کنند و در نتیجه بر سودآوری و رقابت‌پذیری شرکت‌ها تاثیرگذار هستند.

توجه: این مقاله یکی از درس‌های دوره رایگان تجارت بین‌الملل زومین‌بازار است و به‌صورت مستقیم با آموزش‌های ویدئویی این دوره تکمیل می‌شود. در این درس، علاوه بر آموزش مفهومی تعرفه گمرکی، نحوه یافتن تعرفه برای کالاهای صادراتی و وارداتی را به‌صورت عملی و کاربردی یاد می‌گیرید.

قبل از هر چیز اگر با مفهوم HS Code آشنا نیستید، پیشنهاد می‌کنم حتما مقاله HS Code چیست را بخوانید و آموزش ویدئویی نحوه یافتن HS Code را نیز در آن مقاله مشاهده کنید.

تعرفه گمرکی (Customs Tariff) چیست و HS Code چه نقشی در آن دارد؟

اما تعرفه گمرکی چیست و چرا اهمیت دارد؟ این عبارت به معنای نرخ یا درصدی است که دولت‌ها بر واردات یا صادرات کالاها وضع می‌کنند. این تعرفه‌ها می‌توانند به صورت درصدی از ارزش کالا (حقوق ورودی) یا مبلغ ثابت برای هر واحد کالا تعیین شوند. هدف اصلی اعمال این تعرفه‌ها، حمایت از تولیدات داخلی، تنظیم بازار داخلی و همچنین تأمین درآمد برای دولت‌ها است.

از منظر بازرگانان، شناخت دقیق تعرفه‌ها بسیار مهم است زیرا این هزینه‌ها به طور مستقیم بر قیمت نهایی کالا در بازارهای خارجی تأثیر می‌گذارند و می‌توانند سودآوری تجارت را تحت تأثیر قرار دهند. همچنین تعرفه‌ها در قالب دسته‌بندی‌های مختلف کالاهای تجاری و با کدهای مخصوص طبقه‌بندی می‌شوند که به آن‌ها HS Code یا کد تعرفه‌ای گفته می‌شود.

در عمل، تعرفه گمرکی بدون HS Code معنا ندارد. HS Code بطور خیلی خلاصه، زبان مشترک گمرک‌های دنیاست و تمام نرخ‌های تعرفه‌ای، محدودیت‌ها و مقررات واردات و صادرات بر اساس همین کد یکتا تعریف می‌شوند. اما این کد یکتا تا اینجا فقط شناسنامه کالاست، نه قبض عوارض گمرکی.

تعرفه گمرکی (Customs Tariff) به زبان ساده

تعرفه گمرکی در واقع یک جدول ملی است که دولت هر کشور بر اساس HS Code می‌گوید:

• حقوق ورودی چند درصد است

• مالیات‌ها چیست

• آیا ممنوعیت یا شرط خاصی دارد یا نه

به زبان دقیق‌تر: تعرفه گمرکی (Customs Tariff) = HS Code + سیاست تجاری کشور

نکته‌ای که خیلی‌ها را به اشتباه می‌اندازد!

در محاوره بازار، وقتی می‌گویند «تعرفه این کالا چنده؟» اغلب منظورشان همان میزان حقوق ورودی محاسبه شده روی HS Code کالا است. نه اینکه HS Code این کالا (یعنی همان کد 6 رقمی یا 8 رقمی) چیست؟ این یک غلط مصطلح رایج است، مخصوصاً بین تازه‌کارها.

تفاوت کلیدی که باید در ذهن شما تصحیح شود

• HS Code: طبقه‌بندی بین‌المللی کالا (مشترک بین همه کشورها تا ۶ رقم)

• Customs Tariff: میزان عوارض و مقررات (کشوربه‌کشور متفاوت)

مثال خیلی واقعی برای تجارت بین‌الملل

فرض کنید HS Code کالای شما در ایران و ترکیه یکی است. اما:

• ایران ۲۰٪ حقوق ورودی می‌گیرد

• ترکیه ۵٪ حقوق ورودی دریافت می‌کند

بنابراین HS Code کالا یکی است، ولی تعرفه گمرکی کاملاً فرق دارد. به زبان ساده، HS Code «چیستیِ کالا»ست. اما Customs Tariff «هزینه و قواعد ورود یا خروج کالا»ست. این دو یکی نیستند، اما بدون هم معنا ندارند.

بررسی اهمیت تعرفه گمرک کالا

اهمیت تعرفه گمرکی برای بازرگانان فراتر از یک عدد ساده است. تعرفه‌ها تعیین‌کننده میزان رقابت‌پذیری کالا در بازارهای خارجی بوده و می‌توانند به‌عنوان ابزاری برای حمایت از تولیدات داخلی یا محدودسازی ورود کالاهای خاص عمل کنند. از سوی دیگر، بازرگانانی که از میزان تعرفه‌های کشورهای مقصد اطلاع دقیق دارند،

می‌توانند قیمت‌های صادراتی خود را به گونه‌ای تنظیم کنند که هم سود مناسبی داشته باشند و هم در بازار رقابت موفق باشند. علاوه بر این، تغییرات در تعرفه‌ها معمولاً با سیاست‌های اقتصادی و تجاری کشورها مرتبط است و به همین دلیل اطلاع از آخرین نرخ‌ها و تغییرات، بخشی از استراتژی مدیریت ریسک و برنامه‌ریزی تجاری محسوب می‌شود.

نحوه یافتن تعرفه گمرکی کالا برای کشور مقصد

یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی که هر بازرگان باید بیاموزد، نحوه یافتن تعرفه گمرکی کالا برای کشور مقصد است. بطور خلاصه، ابتدا باید کد تعرفه یا HS Code کالای خود را بدانید. پس از شناسایی کد، می‌توانید به سایت‌های رسمی گمرک کشورهای مقصد و منابع رسمی مرتبط با آن مراجعه کنید و تعرفه‌های مربوطه را مشاهده نمایید.

برای ایران سایت گمرک و کتاب مقررات صادرات و واردات مرجع رسمی مورد استناد هستند. برای سایر کشورها نیز، منابع بین‌المللی مانند MacMap (سامانه مرکز تجارت بین‌الملل) امکان جستجوی تعرفه‌ها را با جزئیات فراهم می‌کنند. این سایت‌ها به شما امکان می‌دهند بر اساس کد کالا و کشور مقصد، تعرفه‌های دقیق، محدودیت‌ها و قوانین واردات را بررسی کنید.

پیشنهاد مطالعه زومین بازار: مراحل ترخیص کالا از گمرک + قوانین و مدارک

10 نمونه واقعی از کالاهای صادراتی ایران و روش استفاده از منابع بین‌المللی

در این بخش با 10 تا از مهم‌ترین کالاهای صادراتی ایران آشنا می‌شویم و یاد می‌گیریم چطور از منابع بین‌المللی مانند سایت‌های ITC برای تحلیل بازار و کد تعرفه هر کالا استفاده کنیم. برای مشاهده آموزش کامل ویدئویی کار با سایت‌های ITC می‌توانید از این لینک‌ها استفاده کنید:

• آموزش Trade Map
• آموزش Export Potential Map
• آموزش Mac Map

1. پسته

پسته یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی صادراتی ایران است که در بازارهای جهانی بسیار محبوب است. برای یافتن تعرفه گمرکی پسته در کشور مقصد، ابتدا باید کد HS مربوط به پسته (080251) را بدانید. سپس با مراجعه به سایت MacMap و وارد کردن این کد به همراه کشور مقصد، می‌توانید نرخ تعرفه‌های واردات را مشاهده کنید. این اطلاعات به شما کمک می‌کند هزینه‌های صادرات را دقیق‌تر پیش‌بینی کنید و بازار هدف مناسب‌تری انتخاب کنید.

2. خرما

خرما از دیگر کالاهای پر تقاضا در بازارهای خارجی است. کد تعرفه این محصول معمولاً 080410 است. در سایت MacMap، با وارد کردن این کد و کشور مقصد می‌توان تعرفه‌های واردات خرما را بررسی کرد. همچنین این منابع به شما اطلاعات مربوط به محدودیت‌ها و مقررات واردات را نیز می‌دهند که برای بازرگانان اهمیت دارد.

3. فرش دستباف

فرش دستباف ایران به عنوان کالایی با ارزش هنری و صادراتی شناخته می‌شود. کد تعرفه این محصول در طبقه‌بندی HS معمولاً 5701 است. برای آگاهی از تعرفه های واردات کالا در بازارهای مختلف، جستجوی این کد در پایگاه MacMap ضروری است. این امکان به بازرگانان کمک می‌کند تا نرخ تعرفه‌ها و قوانین مرتبط را مشاهده و با توجه به آن برنامه‌ریزی کنند.

4. پتروشیمی‌ها (متانول)

محصولات پتروشیمی مانند متانول از صادرات عمده ایران هستند. کد HS متانول 290511 می‌باشد. در منابع بین‌المللی می‌توان تعرفه‌های وارداتی را بررسی کرد و تغییرات تعرفه‌ای را دنبال نمود. اطلاع از این موارد برای بازرگانان فعال در حوزه پتروشیمی بسیار حیاتی است تا بتوانند با آگاهی کامل به بازارهای هدف وارد شوند.

5. میعانات گازی

میعانات گازی با کد 270900 یکی از محصولات انرژی صادراتی ایران است که عمدتاً به کشورهای همسایه صادر می‌شود. کد تعرفه این کالا معمولاً در دسته‌بندی‌های نفتی قرار دارد و جستجوی دقیق در MapMac یا سایت‌های گمرکی کشور مقصد نیازمند اطلاع از کد HS مرتبط است. آگاهی از تعرفه‌ها و محدودیت‌های واردات به بازرگانان کمک می‌کند تا قراردادهای خود را بهتر مدیریت کنند.

6. زعفران

زعفران، کالایی با ارزش اقتصادی بالا و شناخته شده جهانی است. کد HS زعفران 091020 است. با استفاده از سایت‌ MacMap، می‌توان تعرفه‌های گمرکی کشور مقصد را بررسی و نرخ‌های وارداتی را به دست آورد. این اطلاعات برای تنظیم قیمت صادرات و بررسی رقابت‌پذیری محصول بسیار مفید است.

7. نفت خام

نفت خام یکی از مهم‌ترین کالاهای صادراتی ایران است که به صورت فله‌ای صادر می‌شود. کد تعرفه این محصول در طبقه‌بندی HS معمولاً 270900 است. چون نفت خام کالاهای ویژه‌ای است، تعرفه‌ها و قوانین صادرات و واردات آن ممکن است پیچیدگی داشته باشد که اطلاع از آن‌ها در منابع بین‌المللی مانند MacMap ضروری است.

8. آهن و فولاد

آهن و فولاد، محصولات صنعتی مهمی در صادرات ایران هستند. کد تعرفه فولاد معمولاً بین 7207 تا 7228 دسته‌بندی می‌شود. جستجوی تعرفه‌ها با استفاده از این کدها در سایت MacMap می‌تواند اطلاعات دقیق درباره نرخ واردات، محدودیت‌ها و سیاست‌های گمرکی کشور مقصد ارائه دهد.

9. محصولات کشاورزی (گوجه فرنگی)

گوجه فرنگی تازه یا خشک شده از جمله محصولات کشاورزی صادر شده است. کد تعرفه این محصول در HS معمولاً 070200 است. برای بررسی تعرفه‌های گمرکی گوجه فرنگی، استفاده از سایت‌های بین‌المللی می‌تواند به بازرگانان کمک کند نرخ تعرفه‌ها و شرایط وارداتی کشور مقصد را بررسی کنند.

10. خشکبار (بادام)

بادام و دیگر خشکبار از کالاهای محبوب صادراتی ایران هستند. کد تعرفه گمرکی بادام معمولاً 080211 می‌باشد. استفاده از MacMap برای جستجوی تعرفه‌های وارداتی بادام، به بازرگانان امکان می‌دهد هزینه‌ها را پیش‌بینی کنند و بر اساس آن استراتژی صادراتی خود را تدوین کنند.

جمع‌بندی: تعرفه گمرکی، نقطه شروع تصمیم‌سازی حرفه‌ای در تجارت بین‌الملل

شناخت HS Code و تعرفه گمرکی، یکی از اولین فیلترهای عقلانی در مسیر صادرات و واردات است. بسیاری از شکست‌ها در تجارت بین‌الملل، نه به‌خاطر نبود بازار یا محصول، بلکه به‌دلیل نادیده گرفتن همین مفاهیم پایه اتفاق می‌افتند. اگر کد تعرفه را اشتباه انتخاب کنید، تمام محاسبات بعدی—از قیمت‌گذاری تا سودآوری، از انتخاب بازار تا مذاکره—بر پایه‌ای نادرست بنا می‌شود.

به همین دلیل، اگر می‌خواهید تحقیقات بازار بین‌الملل را به‌صورت عمیق، ساختارمند و کاملاً کاربردی یاد بگیرید، پیشنهاد می‌کنم مسیر آموزشی دوره تحقیقات بازار بین‌الملل زومین‌بازار را دنبال کنید؛ دوره‌ای که در آن، کار با ابزارهای اصلی تحقیقات بازار—از جمله Trade Map، Export Potential Map و سایر منابع داده‌محور—به‌صورت عملی، مرحله‌به‌مرحله و پروژه‌محور آموزش داده می‌شود.

و اگر هدف شما فراتر از تحقیقات بازار است و می‌خواهید علاوه بر تحلیل بازار، به مهارت‌های پایه و ضروری بازرگانی بین‌الملل نیز مسلط شوید—مهارت‌هایی مثل قیمت‌گذاری صادراتی، ترخیص گمرکی، لجستیک، اینکوترمز، مذاکره، قراردادها، مدیریت ریسک و طراحی مدل تجاری—مسیر کامل‌تر، دوره جامع مهارت‌های بازرگانی بین‌الملل زومین‌بازار است؛ دوره‌ای که تحقیقات بازار تنها یکی از ستون‌های آن محسوب می‌شود، نه همه مسیر.

در نهایت، یک اصل در تجارت بین‌الملل ثابت است: صادرات و واردات بدون داده، بدون تحلیل و بدون مهارت، بیشتر شبیه امیدواری است تا استراتژی. اگر می‌خواهید تصمیم بگیرید، نه حدس بزنید، مسیر آموزش باید عمیق‌تر از چند ابزار یا چند مقاله باشد.